"Pisarze nurtu narodowego"

reymont .jpg
Czytelnikom należy się jedno wyjaśnienie: co oznacza termin „pisarze nurtu narodowego”? Chodzi tu przede wszystkim o tych twórców, którzy w jakiś sposób byli powiązani z Narodową Demokracją. Nie musieli być członkami organizacji politycznej (tak było w wielu przypadkach), ale podzielali główne założenia programowe tego obozu politycznego, jego spojrzenie na sprawy polskie, polską historię.

Był przypadek Władysława Reymonta, który do końca życia przyjaźnił się z Romanem Dmowskim, ale nigdy nie angażował się w politykę. Był też przypadek Jana Kasprowicza, który związał się z Narodową Demokracją stricte politycznie.

okl stanik.jpg

Był i Henryk Sienkiewicz czy Stanisław Wyspiański, których fascynowała myśl Romana Dmowskiego, ale ich związki z ND były luźne. Autor szkiców podchodzi do tego pojęcia – „pisarze nurtu narodowego” – szeroko. Przeczytamy w tym zbiorze o literatach, którzy nie mieli żadnych związków z obozem narodowym, ale autor uznał ich twórczość za na wskroś narodową. I bardzo dobrze, bo pojęcie „narodowy" jest o wiele szersze niż „endecki”. Zresztą sam Roman Dmowski, mający ambicje bycia twórcą, traktował swoje przyjaźnie z pisarzami poetami bardzo „liberalnie". Nigdy nie miał inklinacji do „ustawiania" ich pod kątem programu politycznego swojego obozu. Niektóre przyjaźnie szybko się kończyły, tak jak w przypadku Stefana Żeromskiego, ale zawsze zostawał szacunek.

Myślę, że szczególne podziękowania należą się Stanisławowi Stanikowi za przypomnienie współczesnym poetów pokolenia wojny ze „Sztuki i Narodu" oraz twórców związanych ze Stowarzyszeniem PAX po 1945 r. Mecenat PAX-u nad polską kulturą w okresie PRL to też jest wielka biała plama naszej świadomości. A przecież, kiedy czyta się o tych poetach, pisarzach czy krytykach literackich mogących tworzyć pod opiekuńczymi skrzydłami PAX-u, to dopiero wtedy dociera do nas prawda o tamtych czasach. Zofia Kossak, Jan Dobraczyński, Stanisław Rembek, Stanisław Cat-Mackiewicz, Melchior Wańkowicz, Antoni Gołubiew, Stanisław Grochowiak – te nazwiska mówią same za siebie.

Oddajemy do rąk czytelnikowi książkę wyjątkową – jest to podróż przez kilka wieków polskiej kultury i polskiej historii wdzianych przez pryzmat wielkich, znanych i mniej znanych polskich twórców. Ich losy i ich twórczość były ściśle związane z życiem narodu, w którym żyli i którego wzloty i upadki były przedmiotem ich troski. Warto to przypomnieć zwłaszcza dzisiaj, kiedy kultura stała się ogromnym śmietniskiem, polem do pseudokulturalnych eksperymentów, narzędziem do niszczenia narodów i ich tradycji.

Jan Engelgard
Redaktor Naczelny tygodnika „Myśl Polska”
S. Stanik, „Pisarze nurtu narodowego”, Warszawa 2018, ss. 399.

Dystrybucja: Capitalbook
Fot. NAC

Dzial: