Wytrawny znawca literatury pięknej

AG.JPG
Aleksander Rogalski – to jedna z barwniejszych postaci czasów PRL. Zaangażowany był w kształtowanie powojennej Polski sprawując funkcję prezesa oddziału poznańskiego Związku Literatów Polskich i prowadząc Studium Niemcoznawcze. Kształtował świadomość czytelników będąc w latach pięćdziesiątych redaktorem naczelnym „WTK”, jak również publikując w innych pismach wydawanych przez PAX.

Był także w latach 1960 – 1976 redaktorem w Instytucie Wydawniczym PAX. Otrzymał za swoje liczne książki, eseje, artykuły i recenzje trzykrotnie nagrodę PAX-u imienia Włodzimierza Pietrzaka. Troszczył się o zespolenie ziem odzyskanych z Polską.

Poznałam Aleksandra Rogalskiego w gabinecie, a raczej salonie Danuty Lemirskiej, później Łaszowskiej, sekretarza Bolesława Piaseckiego.
Dyskusje z Aleksandrem Rogalskim prowadzone na Mokotowskiej były kontynuowane przez nas w formie wymiany listów. Studiowałam wtedy filozofię, zaś Aleksander Rogalski pisał kolejne książki przybliżające życie współczesnych filozofów, a także wyłuskujące z utworów wybitnych pisarzy treści światopoglądowe. W przyjaźni, która się nawiązała między nami, szczególnym elementem scalającym był podziw dla Marii Kasprowiczowej, jak również zainteresowanie dziełami Stanisława Przybyszewskiego.

W 1945 roku Aleksander Rogalski obronił rozprawę doktorską na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, na temat elementów filozoficznych w twórczości Stanisława Przybyszewskiego. Myśliciel ten koncentrował też moją uwagę. Zgodnie podziwialiśmy też Danutę Lemirską, którą Aleksander Rogalski był zafascynowany.

rogalski 2.jpg

W kilkudziesięciu książkach, twórca o którym tu mowa, przybliżył nie tyle fabułę najwybitniejszych dzieł literackich, co wydobył z nich refleksje filozoficzne zamieszczone przez autorów. Ujawnił tym samym doniosłość wielkiego pisarstwa. Kształtuje ono bowiem sposób myślenia czytelników wpływając na ich życie. Tą drogą literacką oddziałały szeroko dzieła filozofów dostępne bardzo małemu kręgowi zainteresowanych.

Aleksander Rogalski ujawnia w swoich książkach ścisły związek literatury pięknej i filozofii. Rozbudowany elementami filozoficznymi światopogląd pisarza znajduje bowiem wyraz w jego twórczości literackiej.

Aleksander Rogalski żył w latach 1912-1996. Urodził się na wsi, nieopodal Inowrocławia. W tym mieście chodził do szkoły i zdał maturę, a potem studiował Filologię Polską na Uniwersytecie w Poznaniu. W okresie niemieckiej okupacji Aleksander Rogalski wstąpił do konspiracyjnej organizacji „Ojczyzna” i prowadził tajną działalność oświatową.

Wracając do otrzymanych nagród imienia Włodzimierza Pietrzaka pragnę dodać, że przyznając ją w roku 1952 podkreślono wszechstronną i niestrudzoną pracę Aleksandra Rogalskiego na łamach „Dziś i Jutro”, „Tygodnika Powszechnego” oraz „Życia i Myśli”. Był nie tylko krytykiem literackim przybliżającym naszemu społeczeństwu cenne dzieła, ale również filozofem kultury starającym się wnikać w mentalność opisywanych przez siebie twórców rozmaitych narodowości. Po nagrodzie publicystycznej nadszedł czas otrzymania w roku 1963 nagrody literackiej imienia Włodzimierza Pietrzaka.

Przyznając tę nagrodę podkreślono, że Aleksander Rogalski był pisarzem szczególnie wrażliwym na sztukę, burzącym legendy i mity w dziedzinie go interesującej. Dodam, że twórca o którym tu mowa posługiwał się nienaganną polszczyzną i ubolewał nad upadkiem języka, który już wówczas obserwował. Na pewno nie przewidział upadku, który nastąpił w ostatnich latach. Zaniepokojony wprowadził wyrazisty termin „korozja słowa”.

prof. Maria Szyszkowska
Myśl Literacka, luty 2018