Adam Grzymała-Siedlecki (1876-1967)

gzrymała.jpg
Minęła 50 rocznica śmierci Adama Grzymały-Siedleckiego (zmarł 29 stycznia 1967 r.), wybitnego pisarza, krytyka, dziennikarza – zaangażowanego po stronie obozu Narodowej Demokracji, piewcy gen. Józefa Hallera. Przeżył kilka epok. W 1964 roku z rąk PAX-u otrzymał Nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka (za całokształt pracy). Poniżej laudacja wygłoszona na jego cześć podczas wręczenia Nagrody:

„Urodzony w 1876 r. Adam Grzymała-Siedlecki rozpoczyna u schyłku XIX w. swoją działalność na dwóch jednocześnie polach. Wydaje czasopismo akademickie „Młodość”, wychylone ku przyszłości, i publikuje w nim pierwszy swój dramat „Niewolnicy krwi”, pełen polemicznej pasji wobec zatęchłego sytego, mieszczańskiego środowiska. Do historii naszej literatury wchodzi śmiałym twórczym, choć nieraz przez siebie rewidowanym zbiorem studiów o Wyspiańskim („Wyspiański — cechy i elementy jego twórczości”, 1909), nagrodzony przez Warszawskie Towarzystwo Naukowe. Studium to poprzedziła praca „Teatr Norwida”. Jest zresztą już w tym okresie od lat kilku związany z teatrem poczynając od krótkiej dyrekcji Teatru Ludowego w Krakowie, założonego wspólnie z Franciszkiem Frączkowskim. W r. 1905 zostaje zaangażowany przez Ludwika Solskiego na stanowisko kierownika literackiego (zwanego wówczas referentem), które utrzymuje do r. 1911, a następnie przenosi się na analogiczne stanowisko do Teatru Rozmaitości w Warszawie (1913-1915), sprawując od r. 1915 funkcję wicedyrektora tego teatru. W latach 1916-1917 jest dyrektorem teatrów miejskich w Krakowie. W tym czasie kończy się pierwszy okres działalności w teatrze twórcy, który całe swoje życie poświęcił pracy dla teatru. Okres ten przepleciony był wyjazdami zagranicznymi do Szwajcarii, Włoch, Francji i Anglii.

W dwudziestoleciu międzywojennym działając jako krytyk teatralny i literacki, publicysta i felietonista współpracuje Adam Grzymała-Siedlecki z teatrem jako twórca kilkunastu komedii i sztuk teatralnych (m.in. „Popas króla jegomości”, „Pani ministrowa”, „Sublokatorka”, „Siostry”). W tym okresie wydaje kilka powieści oraz zbiór nowel i fraszek pt. „Galeria moich bliźnich”, wiele szkiców i prac monograficznych („Rok 1863 w literaturze pięknej”, monografia oraz scenariusz filmowy o Ludwiku Solskim itp.). Lata wojny przynoszą pisarzowi okrutną próbę Pawiaka. Spotyka tam wybitnych przedstawicieli polskiej kultury, z których wielu nie przeżyło wojny. Poświęcił im później serdeczną książkę pt. „Niepożegnani” („Wdeptani w ziemię”), której fragmenty drukowano w wielu czasopismach, oraz utrwalił ich pamięć we wspomnieniach z Pawiaka pt. „Sto jedenaście dni letargu”.

Lata powojenne to powrót do pracy dla teatru. Wykłada w Bydgoskiej Szkole Teatralnej, a następnie w Szkole Instruktorów Teatralnych, której był dyrektorem. Jest to też okres trwającej do dziś niezwykle twórczej pracy jako autora dramatycznego, tłumacza, teatrologa. Powstają nowe komedie i sztuki teatralne („Juliusz Szylong, czyli ludzie są ludźmi”, „Wesele pani du Barry”, „Rekin i Syrena”), liczne szkice zamieszczane w czasopismach teatralnych i społeczno-kulturalnych. Wyrazem uznania dla tej niezwykle żywej i twórczej działalności jest Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski przyznany w r. 1956 oraz nagroda miasta Bydgoszczy za całokształt twórczości (r. 1957). W r. 1957 ukazuje się (...) „Świat aktorski moich czasów”, zaś w parę lat później oceniona jako bestseller wydawniczy książka „Niepospolici ludzie w dniu swoim poprzednim”.

Kończąc tę notę biograficzną, bardzo zresztą niepełną i nie oddającą nawet w przybliżeniu ilościowego choćby ogromu dorobku twórczego laureata, trzeba podkreślić wspomnianą już wielość zainteresowań i różnorodność osiągnięć twórczych Adama Grzymały-Siedleckiego. Pisarz, dramaturg, publicysta, kierownik teatru, wykładowca, autor licznych opracowań i wstępów do dzieł najwybitniejszych twórców naszej literatury, tłumacz przyswajający polskiej scenie wybitne dzieła literatury rosyjskiej (przekłady z Dostojewskiego, Gogola, Czechowa, Michałkowa), a także przekłady ze sztuk pisarzy zachodnich — wyliczenie musiałoby być długie. Podstawowym wyróżnieniem tej tak różnorodnej twórczości jest zainteresowanie polskością, naszą kulturą, troska o jej rozwój, o zbliżenie i pełniejsze zrozumienie przez współczesnych wielkich dzieł polskich pisarzy — Krasińskiego, Wyspiańskiego, Norwida, a także pomoc twórcom pióra i teatru. W tym mieści się patriotyczny sens tej pięknej i szlachetnej drogi twórczego życia”.

W skład Jury, które przyznało Mu tę nagrodę byli m.in. Jan Dobraczyński, bez wątpienia promotor tej kandydatury jako były działacz Stronnictwa Narodowego, prof. Wiktor Kornatowski, prof. Tadeusz Lehr-Spławiński, Wojciech Żukrowski.

Na zdjęciu: Adam Grzymała-Siedlecki (z lewej) przy pracy

Dzial: